GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DEYİMLERİMİZ…ALİ SERDAR ÇOLAKOĞLU

Her gün kullandığımız bazı deyimleri anlamadan tekrar edip duruyoruz. Doğru anlamda kullansakta bir tersliğin olduğunu deyime baktığımızda görüyoruz.

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DEYİMLERİMİZ…ALİ SERDAR ÇOLAKOĞLU

‘Tası tarağı toplamak’ Her şeyi toparlayıp gitmek anlamını taşıyan bu deyimde geçen tas ve tarak aslında tas ve arak.  Arak (rakı)…

Osmanlı İstanbul’unda elit kesimin gittiği meyhanelere  ‘Gedikli’  denilirdi. Bunlar Lonca’ya bağlı ruhsatlı yerlerdi. Orta sınıfın müdavim olduğu illegal meyhaneler ise ‘Koltuklu’ diye anılırdı.

19.yüzyıl ortalarında İstanbul’da 80 gedikli meyhane olduğu söylenir. Koltukluların sayısı bin civarında olduğu biliniyormuş. Alt gelir grubundakiler ise seyyar meyhaneciler hizmet edermiş. Seyyar meyhanecilere ‘Ayaklı’  denilirmiş.

Ayaklı meyhaneciler, başlarında şerbetiye denen (iki, üç metre uzunluğunda, yarım metre genişliğinde, iki başı işlemeli havlu)  bir başlık ve omuzlarında peşkir ile gezinirlerdi. Bu kıyafet onların tanınma alametleriymiş. Bellerinde koyun bağırsağına doldurulmuş rakı, kaftanlarının içinde de rakı kadehi bulunurdu. Bu kadehlere rakı tası da denilirdi. Zaptiye baskınında tası, arak’ı toplayıp kaçarlardı. ‘Tası arağı toplamak’ deyiminin çıkışı ayaklı meyhanecilerin kaçış hikayesinden çıkmıştır.

Yine ‘Kısa kes aydın havası olsun’ denen deyim ise yine anlam kopukluğunu taşıyor. Doğrusu ‘Kısa kes Aydın abası olsun.’ Aydınlıların giydiği cepken kısa olur.

-‘Su Küçüğün söz büyüğün’  Sus küçüğün, söz büyüğün.

-‘Güzele bakmak sevaptır’  Güzel bakmak sevaptır.

-‘Su uyur düşman uyumaz’ Sü asker, ordu demektir. Osmanlı ordusundaki Sübaşı buradan gelmektedir.  ‘Sü uyur düşman uymaz’ olması gerekir.

Bu deyimleri çoğaltmak mümkün. Doğrusunu öğrenirsek geleceğe doğru aktarmış, anlam karmaşasına girmemiş oluruz. Dilimize sahip çıkmak vatana sahip çıkmakla eşdeğerdir.

-Dilimiz bağımsızlık bayrağımızdır.

Sağlıcakla kalınız...

23 Nisan 2023 Ataşahir